Yolcu Taşımacılığı

Tren mi, otobüs mü?


Trenler, peşi sıra yapılan zamların ardından hala rekabetçi mi?

Yolcu trenlerine Nisan ayının ikinci, yılın üçüncü zammı geldi. 1 Ocak’a göre bilet fiyatları en az %70 arttı. Özellikle kuşetlilerde iki kat artan fiyatlar var. Peki hızlı trenler dışında yavaşlığı ile bilinen, hemen hepsinde ucuzluğu ile öne çıkan tren fiyatları otobüs fiyatlarının neresinde? İşte yolcu trenlerinin çalıştığı güzergahlarda yaptığımız karşılaştırma sonuçları*:

Ucuz ve hızlı trenler hep dolu

Bazı güzergahlarda trenler hem otobüslerle benzer sürelerde hizmet verirken, çok daha uygun fiyatlarla büyük bir avantaj sağlıyor. Bu trenler neredeyse rakipsiz ve hep dolu.

GüzergahFiyat (otobüs)Fiyat (tren)Süre (otobüs)Süre (tren)
İstanbul (Avr)-Çerkezköy100 TL23 TL2s1s30d
İstanbul (Avr)-Ankara260 TL168 TL6s5s30d
Adana-Mersin50 TL21 TL1s1s
Adapazarı-Gebze70 TL36 TL1s15d1s20d
Eskişehir-Kütahya59 TL23 TL1s1s10d
İzmir-Ödemiş50 TL28 TL2s2s20d
Diyarbakır-Batman50 TL14 TL2s2s25d

Bu güzergahlarda tren neredeyse ana taşıma modu olabilecek seviyede. Trenlerin doluluk oranları hayli yüksek. Tek eksik daha fazla tren olmaması.

Bazı hatlar yavaş, ama farka değer

Bazı güzergahlarda trenler 1-2 saat daha yavaş. Ancak bu fark, istasyonların şehir merkezinde olması, otobüs terminallerinin hemen tamamının ise şehir dışına alınması sayesinde bir miktar telafi ediliyor. Öte yandan fiyat farkı, kalan farkı unutturabilecek seviyede. Otobüsler en az iki kat pahalı. Bu farkın dört katına çıktığı güzergahlar var.

GüzergahFiyat (otobüs)Fiyat (tren)Süre (otobüs)Süre (tren)
Adana-Konya200 TL51 TL5s6s30d
Adana-Elazığ250 TL74 TL7s30d10s30d
Ankara-Kayseri150 TL51 TL5s7s
Kayseri-Konya180 TL46 TL4s15d6s
İzmir-Isparta200 TL100 TL6s8s30d
Adana-Kayseri180 TL46 TL4s6s
Eskişehir-Afyon100 TL42 TL2s3s
İzmir-Bandırma150 TL59 TL4s6s

Bu güzergahların tamamında trenler günde karşılıklı birer sefer yapıyor. Gün içinde çok sayıda sefer yapan otobüslerin en büyük avantajı da bu.

Doğuda durum Sivas ile değişecek

Ankara ile doğusundaki şehirler arasındaki trenlerin sefer süreleri otobüslerin hayli üstünde. Fark %50’yi aşıyor, Ankara-Kars rotasında süre farkı 10 saati buluyor. Ancak fiyatlar çok cazip. Otobüs fiyatları trenlerin en az 2,5 katı. Ankara-Sivas’ta 5 katına yaklaşıyor.

GüzergahFiyat (otobüs)Fiyat (tren)Süre (otobüs)Süre (tren)
Ankara-Malatya200 TL79 TL10s15s
Ankara-Diyarbakır350 TL100 TL14s22s30d
Ankara-Kars350 TL117 TL16s26s
Ankara-Sivas300 TL62 TL6s30d11s30d

Ancak bu güzergahlarda otobüslerin süre avantajı bitmek üzere. Ankara-Sivas YHT hattı açıldığında, Ankara’dan kalkan doğu yönlü trenlerin tamamının geçtiği Sivas’a ulaşım, 11:30 saatten 3 saate (proje tümüyle tamamlandığı 2 saate) düşecek. Muhtemelen Ankara kalkışlı trenlerin bir kısmının yeni kalkış noktası Sivas olacak. Böylece, Ankara’dan YHT bağlantılı trenlerle gidilen hemen her yer, otobüslerle benzer bir seyahat süresine sahip olacak.

Ankara-Sivas güzergahı ise, Ankara-Konya ve Ankara-Eskişehir’de olduğu gibi otobüslerin trenle rekabete yenik düştüğü ve büyük ölçüde çekildiği bir güzergah olmaya aday.

İzmir hızlı treni bekliyor

Türkiye’nin en zengin bölgesel tren hizmetine sahip ili olan İzmir’de trenler, bazı rotalarda rakipsiz. Ancak gidilen mesafe uzadıkça trenler, fiyatları çok cazip olsa da, yavaş kalmaya başlıyor.

GüzergahFiyat (otobüs)Fiyat (tren)Süre (otobüs)Süre (tren)
İzmir-Konya280 TL107 TL8s12s30d
İzmir-Denizli99 TL58 TL3s5s
İzmir-Uşak90 TL51 TL3s5s50d

Bu tablo, Polatlı-İzmir YHT hattının tamamlanmasıyla değişecek. İzmir-Uşak ve İzmir-Konya hatları otobüslerin her anlamda önüne geçecek.

Öte yandan, yapımı devam eden Aydın-Denizli otobanı tamamlandığında, İzmir-Denizli güzergahında özel araç ve otobüslerin payının daha da artması bekleniyor.

Daha fazla tren seferi şart

Trenlerin özellikle bazı güzergahlarda otobüs yolcularının büyük bir kısmını kendine çekmesi aslında mümkün. İhtiyaç olan tek şey, daha fazla sefer. THY’nin, doluluk oranı hayli az olan İstanbul-Adana güzergahında, sefer sayısını azaltmak yerine arttırmasıyla doluluk oranlarının artmasına benzer bir stratejiye trenlerin de ihtiyacı var. Halen pek çok güzergahta otobüslerin sunabildiği en büyük avantaj, daha sık sefer olması ve bilet bulunabilmesi.

Öte yandan daha fazla tren seferi düzenlenmesinin önünde büyük engeller var. En büyük engel, trenlerin mevcut fiyatlarla giderlerini karşılayamıyor olması. Hatların tamamı sübvansiyonla ayakta duruyor. Daha fazla tren için hem Bakanlık onayı gerek, hem de daha fazla sübvansiyon. Çözüm, fiyatı otobüslere daha yakın, bu sayede sübvansiyona ihtiyaç duymayan, ekspres sefer, online bilet, rezerve koltuk vb özelliklerle ek çekicilik yaratan trenlerle sefer sayısının arttırılması.

İkinci büyük engel ise, TCDD Taşımacılık’ın elindeki tüm filoyu kullanıyor olması. Yeni seferler için yeni araç yatırımına ihtiyaç var. Ancak sübvansiyonla ayakta durabilen trenler için yatırım bütçesi ayrılması kolay değil. Bu sebeple de, daha az veya hiç destek olmadan işleyebilecek hatların yaratılması önemli.

* Bu çalışmada otobüs fiyatları için obilet.com uygulaması kullanılmış, en yaygın fiyat veya en yaygın bulunan iki fiyatın ortalaması kullanılmıştır.

Kapak fotoğrafı: Steve Hobson ©

4 replies »

  1. 1)Raylı sisteme devletin ne kadar sübvansiyon uyguladığını biliyor muyuz? Ya da öylesine mi konuşuyoruz?
    2) Koskoca Türkiye Cumhuriyetinin yeni araç alacak gücü yok mu? Her şeye para bulan iktidar sıra demiryollarına yatırıma gelince mi fakir?
    3) bir tren en az 5 otobüs kadar yolcu taşır, bu sistemin zarar ediyormuş gibi gösterilmesi sizce normal mi? Zarar ediyorsa da sorumlusu kimler?
    4) Hızlı trenler elbette fark yaratacak lakin otobüs ile aynı fiyata olan trenin ne anlamı kalır?
    5)Toplu taşıma bir kamusal iştir. Kamusal işin karı/zararı olmaz. Kuru kuru Fayda maliyet analizi yapılmaz.

    • Retorik sorular dışındakileri cevaplandırayım. TCDDT faaliyet raporunda sübvansiyon miktarını belirtiyor, toplam olarak. Ayrıca kamu hizmeti kapsamında çalıştırılan trenlere ilişkin yönetmelikte nasıl bir yöntemle sübvanse edileceği yazıyor. Trenlerin 5 otobüs yolcu taşımasına rağmen zarar etmesi mümkün. En kritik nokta, maliyeti yüksek altyapının ne kadar sıklıkla kullanıldığı ve maliyetin kaç trene dağıldığı. Verimli çalıştırmak, toplu taşımadan kar amacı güdülsün/güdülmesin önemli. Her bir hattan dakikada bir tren geçebilseydi, ne iyi olurdu. Az sayıda trenin çok ucuza çalışması az sayıdaki yolcuya ve esas olarak da otobüslere yarıyor. yükte ise zararına çalışmadan tek fayda sağlayan yüklerini taşıtabilenler. Otobüsle aynı fiyata da olsun gerekirse, ama olsun, otobüsler azalsın, çünkü trenin toplumsal faydası daha çok, toplumsal maliyeti daha az.

  2. trenlere gelen zamları eleştirsek de halen çok cazip. seferlerin arttırılması yönündeki fikrinize katılmamak imkansız.

  3. Cok iyi bir karsilastirma/analiz yazisi olmus. TCDD yetkilileri de istifade etsinler.

Taylan için bir cevap yazın Cevabı iptal et

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s