Sık Kullanılan Demiryolu Terimleri


Demiryolu dünyasına yeni katılanların karşılaştığı zorluklardan biri de terimlerdir.

Sık kullanılan demiryolu terimleri, teknik terimler, serbestleşme ile tanışacağımız yeni kavramlar.. Hepsi birarada, Demiryolu Sözlüğü’nde..

Yeni Demiryolu Sözlüğü için tıklayınız

Çok sayıda terim, zaman zaman ne olduğu bilinmeden kullanılagelir. Çoğunu internetten sorguladığınızda bulamaz, bulsanız da ne kastedildiğini anlamayabilirsiniz. Terimler sözlüğü bulmak zor, bir başka bilinmeyen terimle açıklanan terimleri anlamak daha da zordur. Bir başka dert de, Türkçe veya İngilizce karşılıklarına ulaşmaktır.

Bu yüzden, size, demiryolunda en çok işinize yarayacağını düşündüğümüz, en sık kullanılan terimlerden küçük bir sözlük hazırladık. Beğenileriniz, eleştirileriniz ve talepleriniz doğrultusunda geliştirmeye devam edeceğiz:

Rail Turkey Demiryolu Sözlüğü

2 Akslı Vagon : İng. 2-axle wagon. Genellikle boyları 13 ila 15 metre arasında olan, iki dingilli (her iki yanında ikişer tekerlek gözüken) vagonlar. Genellikle havaleli yüklerin taşınmasında tercih edilir. Taşıma kapasitesi 28 tona kadar çıkabilmektedir. Üstü açık ve kapalı çeşitleri bulunmaktadır. Bkz. 2 akslı vagon.

4 Akslı Vagon : İng. 4-axle wagon. Genellikle 20 metre boyundadır. 30 metreye kadar çıkabilen özel vagonlar da mevcuttur. Toplam 4 dingilli (her iki yanında dörder tekerlek gözüken, genellikle iki bojili) vagonlar. Genellikle tonajlı yüklerin taşınmasında tercih edilir. Taşıma kapasitesi 57 tona kadar çıkabilmektedir. Üstü açık, kapalı, platform, sarnıç, dökme yük vb çok sayıda çeşitleri bulunmaktadır. Bkz. 4 akslı vagon.

Bekleme Ücreti : İng. demurrage cost. Vagonların yükleme veya boşaltmada, tanınan serbest süreden daha fazla bekletilmesi durumunda ödenen ücrettir. TCDD vagonları için bekleme ücretinin adı “somaj”, yabancı devlet vagonlarında “sejür”, sahibine ait vagonlarda “hat işgal”dir. Her birinin detayları bu sözlükte ilgili terimde belirtilmektedir.

Blok Tren : İng. block train, full train. Başka bir vagon eklenmesini beklemeden, belirlenen plan dahilinde hareket ettirilen vagon dizisi. Minimum 600 net ton, minimum 950 brüt ton (vagon daraları dahil) ile blok tren oluşturulur. Maksimum brüt ağırlık rotasına göre 1200-1300 brüt ton, max dizi uzunluğu 520 metredir. Avusturya ve Almanya’da brüt tren ağırlığı 1600 brüt tona kadar çıkılabilmektedir. Blok tren taşımacılığı, yurtdışında %20, yurtiçinde ise %50’ye varan fiyat avantajı sağlayabilmektedir.

Boji : İng. bogie. İki aksın birbirine sabitlenmesinden oluşan ve vagonun ray düzensizlikleriyle bağını en aza indiren dingil sistemi. Ayrı bir uzmanlık haline gelen bojiler, sürüş konfor ve güvenliğini arttırmakta, rayların aşınması ve derayları en aza indirmektedir. Bkz. boji

CIM : İng. contract of international carriage of goods by rail. Uluslararası demiryolu eşya taşıma sözleşmesi. Orjinali Fransızca’dan gelmekte (contrat de transport international ferroviaire des marchandises). Karayolunda kullanılmakta olan CMR belgesinin demiryolundaki karşılığı. Demiryolu taşımasının parçası tüm tarafların hak, sorumluluk ve yükümlülüklerini belirleyen sözleşme, aynı zamanda bu sözleşme çerçevesinde taşımaya ilişkin hazırlanan ve yol boyu vagonla beraber taşınan uluslararası demiryolu taşıma belgesinin adı. Bkz. CIM belgesi

CIT7 : Demiryolu ile eşya taşıtanın, vagon için hazırlanan CIM belgesinde yola çıktıktan sonra değişiklik yapmak istemesi durumunda hazırlaması gereken doküman. Bkz. CIT7 belgesi

CIT20 : Taşıma esnasında tespit edilen noksan veya hasarlara ilişkin düzenlenen tutanak. Bkz. CIT20 belgesi.

COTIF : İng. convention concerning international carriage by rail. Uluslararası demiryolu taşımalarına ilişkin sözleşme. Orjinali Fransızca’dan gelmekte (Convention relative aux transports internationaux ferroviaires). Demiryolu taşımalarına, vagonların kullanımına, işletimine ilişkin tüm kural ve sorumlulukları belirleyen uluslararası konvansiyon.

DAF : İng. delivery at frontier. Özellikle operatörlerle yapılan taşıma anlaşmalarında kullanılan, vagonun/dizinin sınırda teslim alınacağını ve/veya teslim edileceğini gösteren teslim biçimi.

Demiryolu Konteyneri : İng. railway container. Demiryolu taşımalarında, özellikle de Avrupa konteyner hatlarında yaygın olarak kullanılan, iç boyutları tıra çok yakın (13.55 x 2.35 x 2.70), 26 tona kadar yükleme yapılabilen 45 HC’ konteyner. Demiryolu operatörlerinin yanında konteyner sahibi forwarder firmalardan da temin edilebilmekte. Günlük kiraları 5-10 € civarında. Bkz Konvansiyonel Konteynere Karşı

Deray : İng. derail. Vagonun raydan çıkması. Yoldan, demiryolu aracından veya kontrol sistemlerinden kaynaklanabiliyor. 2012 yılında TCDD istatistik kitapçığına göre, Türkiye’deki hatlar üzerinde 32 adet deray olayı gerçekleşti.

Dingil Basıncı : İng. axle load. Demiryolu araçlarının maksimum brüt ağırlığını belirleyen limitler. Tüm demiryolları ortak bir kodlama ile 4 sınıfa ayrılmıştır. Aks başı izin verilen maksimum brüt tonaj A sınıfında 16, B sınıfında 18, C sınıfında 20, D sınıfında ise 22,5 tondur. Vagon üzerinde her bir sınıf için kaç net ton eşya yüklenebileceği yazılıdır. Tabloda S 100 km/saat hızdaki ağırlık limitlerini, SS ise 120 km/saat hızdaki ağırlık limitlerini göstermektedir. Bkz vagon ağırlık tablosu. Bkz Türkiye’de Demiryolu Aks Limitleri

Ea : Dökme yüklerde kullanılan, yüksek kenarlı, üstü açık vagonlardır. E tipi vagonlar iki akslı, 36 m3 hacimli, 28 ton kapasitelidir. Ea tipi vagonlar dört akslı, 66-82 m3 hacimli, 54 ton taşıma kapasitelidir. Üstten yüklenir, üstten ve yandaki kapaklardan boşaltılır. TCDD envanterinde 3000’in üzerinde bu tip vagon bulunmaktadır.

FOR : İng. free on rail. Demiryolu taşımalarında çok kullanılan bir teslim biçimidir. Eşyanın terminalde vagon üstünde teslimini ifade eder. Bu teslim biçiminde vagondan boşaltma ve gerekiyorsa son taşıma karşı tarafa aittir.

FOT : İng. free on truck. Demiryolu taşımalarında kullanılan bir başka teslim biçimi. Eşyanın kamyon üstünde teslimini ifade eder. Bu teslim biçiminde kamyona yükleme üstlenilir. FOT terminal (örn. FOT Halkali Terminali), karşı tarafın gönderdiği araca yükleme yapıldığında sorumluluğun bittiğini ifade eder. FOT varış noktası (örn FOT Gebze), Gebze’ye kadarki son taşımanın da üstlenildiğini gösterir.

Gabari : İng. loading gauge. Demiryolu araçlarına ve tesislerinde uyulması gereken genişlik ve yükseklik değerlerini gösteren çizimdir. Yük gabarisi, demiryolu araçlarının yükle veya boş emniyetle taşınabilmesi için uyulması gereken sınırlardır. Yapı gabirisi ise demiryolu yapılarında (köprü, tünel, rampa vb) uyulması gereken ölçülerdir. Yüklü bir demiryolu aracının yapı gabarisi dışında olması taşımasına engel teşkil eder. Yük gabarisinin dışında, yapı gabarisinin içinde olması durumunda ise, taşıma yapacak her bir operatörün ayrıca iznini gerektirir, özel tedbirler alınarak ve özel fiyat uygulanarak taşınabilir. Bkz Avrupa’da Yük Gabarisi.

Habis : Kayar duvarlı vagon. 4 akslı. Her iki yanda 4’er adet kapısı bulunmakta. Özellikle ağır paletli yüklerin taşınmasında kullanılmakta. İki kapılı olan Avrupa vagonların aksine 4 kapılı olmasından dolayı 5 metre genişliğe kadar yükler için kullanılabileceği dikkate alınmalı. TCDD envanterinde yaklaşık 800 adet bulunmakta. Uzunluğu 19.7 metre olan vagonların taşıma kapasiteleri 50-52 ton. Bkz Habis vagon.

Hat İşgal : TCDD’nin özel vagonlara ve RIV ücreti ödenmeyen yabancı devlet vagonlarına uyguladığı bekleme ücreti tarifesidir. Yurtiçi taşımalarda muafiyet süresi 24 saattir. 24 saatte boşaltılan vagona, yeniden yükleme için 7 gün daha muafiyet verilir. Ücret 11 TL/gün’dür (2012 yılı tarifesi). Yurtdışı taşımalarda muafiyet süresi 3 gündür. Sonrasında uygulanan ücret 6-8 €/Gün’dür (2012 yılı tarifesi).

Hbillnss :Kayar duvarlı vagon. 2 akslı. Her iki yanda 2’şer adet kapısı bulunmakta. Özellikle havaleli paletli yüklerin taşınmasında kullanılmakta. Envanterinde 1000 adet olan TCDD vagonlarının uzunluğu 15 metre, taşıma kapasiteleri 23 ton (C sınıfı). bkz Hbillnss vagon.

IBC Konteyner : İng. intermediate bulk container. Demiryolu ile sıvı kimyasal taşımalarında sıklıkla kullanılan ekipman. Genellikle palet ölçülerinde, plastik veya çelikten yapılan, 1.2 tona kadar taşıma kapasitesi olan, üst üste yüklenebilen, taşınacak sıvıya göre farklı özelliklerde bulunan kaplar. Bkz IBC konteyner.

İltisak Hattı : İng. branch line. Ticari demiryolu hatlarını özel tesislere bağlayan yollardır. Bu tesisler terminal içindeki özel bir hat, özel bir terminal veya bir işletme olabilir. Genelde TCDD terminalinden bağlantı yapılır, ancak ana hattan da iltisak hattı yapılabilir.

Ks : Platform vagon. 2 akslı. Yükleme boyu 12.5 metre, taşıma kapasitesi 26-27 tondur. Boru ve filmaşin gibi açıkta taşınabilen yüklerin taşınmasında sıklıkla kullanılmaktadır. Zaman zaman konteyner taşımacılığında da kullanılmaktadır. TCDD envanterinde 3000’in üzerinde bulunmaktadır. bkz Ks vagon.

Kıymet Bedeli : Yurtiçi demiryolu taşımalarında, demiryolu taşıma fiyatına ek olarak, TCDD tarafından taşıma sigortası kapsamında talep edilen bedeldir. 1000 kilometreye kadar olan taşımalarda mal bedelinin binde biri, daha uzun taşımalarda binde ikisi tutarında tahsil edilir.

Konvansiyonel Vagon : İng. conventional wagon. Demiryolu konteynerleri dışında demiryolu ile yapılan taşımalarda kullanılan vagonlara verilen genel isimdir. Dökme, paletli vb yükler için kullanılan açık ve kapalı vagonların yanı sıra, rulo sac, otomobil, sıvı yükler için kullanılan özel vagonlar da bu kapsama girmektedir. Bkz Konvansiyonel Konteynere Karşı

Münferit Vagon : İng. single wagon. Blok tren oluşturamayacak sayıda, bir veya daha fazla vagonla yapılan taşımalarda kullanılan tabirdir. Uluslararası taşımalarda münferit vagonlar yoğun taşıma yapılan hatlarda ucuz ve hızlı dolaşmakta, ancak bu hatların dışındaki yerlere gitmesi durumunda yüksek maliyetler ve zaman kayıpları olabilmektedir. Yurtiçinde ise, TCDD 100 ton altı yüklemelere %100, 100-200 ton arası yüklemelere ise %50 zam uygulamaktadır. Bazı operatörler, blok tren oluşturmayan, ancak 10’un üzerindeki vagonun aynı yere taşınması durumunda, “grup vagon” adıyla özel tarife verilebilmektedir.

Orer : Hareket çizelgesi. Her sene, her operatör, yurtiçi ve uluslararası talepler doğrultusunda, tren hareketlerini planlar, trenleri numaralandırır, hareket saatlerini belirler ve bunu bir çizelgeye işler. Bu çizelgeye orer adı verilir. Düzenli yapılacak tren seferlerinin bu çizelgeye işlenmesi gerekir. Münferit vagonlar da, bu çizelgede belirlenen trenlere eklenir. Yıl içinde gelen düzensiz blok tren talepleri ise ayrıca planlanır.

RIC : İng. international coach regulations. Yolcu vagonlarının uluslararası kullanımına ilişkin 1922 tarihli konvansiyon. İtalyanca’dan geliyor (regolamento internazionale delle carrozze). Yolcu vagonları üzerindeki RIC işareti, uluslararası taşımalarda vagonun bu konvansiyon çerçevesinde hareket ettiğini gösteriyor.

RIV : İng. international wagon regulations. Yük vagonlarının uluslararası kullanımına ilişkin 1922 yılında imzalanan konvansiyon. Orjinali İtalyanca (Regolamento Internazionale Veicoli or Regolamento Internazionale dei Veicoli). 2006 yılında konvansiyon yenilendi, ancak RIV işareti, uluslararası eşya taşıması yapan vagonlarda kullanılmaya devam ediyor, ve bu konvansiyon çerçevesinde hareket ettiğini gösteriyor.

Rilns : Kayabilir tenteli, 4 akslı vagon. Kayabilir perdesi sayesinde vinçle de yükleme yapılabilmekte, 17 metreye kadar uzunluktaki yükler, üstü kapalı olarak taşınabilmektedir. Yükleme boyu 18.5 metre, taşıma kapasitesi 53 tondur (C sınıfı). TCDD envanterinde 100 adet bulunmaktadır. Bkz Rilns vagon.

Sahibine Ait Vagon : İng. p-wagon, private wagon. Demiryolu idarelerinin dışındaki özel vagon firmalarının envanterinde bulunan vagonlardır. Konteyner vagonlarının büyük bir kısmı, otomobil taşıma vagonlarının tamamı özel vagonlardır. Avrupa’da sadece vagon filosuna sahip ve bunları taşıma yapanlara kiralayan AAE, Transwaggon gibi firmalar bulunmaktadır. Özel vagonlara gerek taşıma ücretlerinde, gerekse beklemelerde indirimler uygulanmakta, öte yandan boş dönüşleri ve bakım masrafları vagon sahibi firma veya vagonu kiralayan firmaya ait olmaktadır. Yurtiçinde, sahibine ait vagonlarla yapılan taşımalarda, halen %45 indirim uygulanmaktadır. Bkz Türkiye’nin Lider Demiryolu Şirketleri 2012 – Özel Vagon İşletmecileri.

Sarnıçlı Vagon : İng. tank wagon. Tank vagon olarak da adlandırılır. Sıvı yüklerin taşınmasında kullanılmaktadır. TCDD envanterindeki 500 vagonun kapasiteleri 50-70 m3 arasında, taşıma kapasiteleri 52-57 ton (C sınıfı) arasında değişmektedir. Isıtma tertibatlı vagonlar da bulunmaktadır. Yurtdışında kimyevi madde, akaryakıt, LPG vb tehlikeli madde taşımacılığında yoğun olarak kullanılmaktadır. Türkiye’de özel sektörün elinde uluslararası standartta olan ve akaryakıt taşımacılığında kullanılan çok sayıda sarnıçlı vagon da bulunmaktadır. Bkz sarnıçlı vagon.

Sejür : RIV ücreti ödenen yabancı devlet vagonlarına uygulanan bekleme ücretidir. Sejür ücreti vagonun terminale geldiği ilk gün başlar. Eğer resmi tatil günlerine denk gelirse sonraki ilk günden başlar. Ve vagon boşaltılıp TCDD’ye teslim edildiği güne kadar (o gün dahil) uygulanır. 2 akslılar için 25 €/gün, 4 akslılar için 35 €/gün’dür. 4. günden itibaren %50 zamlı olarak uygulanır.

Sg : 4 akslı açık platform vagon. 18.5 metre yükleme boyu, 52-57 ton yükleme kapasitesi bulunmaktadır. Özellikle boru ve konteyner taşımalarında yaygın olarak kullanılmaktadır. TCDD envanterinde 2000’e yakın sg vagon bulunmaktadır. Bkz Sgss vagon.

Somaj : Tatili edevat olarak da geçer. TCDD vagonlarına uygulanan bekleme ücretidir. Bekleme ücreti, vagonların emre verilmesinden (rampada hazır hale getirilmesinden) itibaren 2 akslılar için 16 saat (çalışma saatleri esas alınır), 4 akslılar için 20 saat sonunda başlar, ve 0,74 TL/saat-dingil olarak hesaplanır (2012 tarifesi).

Swap Body : Demiryolu ve karayolu ile taşınmak üzere tasarlanmış, ISO konteynerler gibi elleçlenemeyen, bu yüzden özel ekipmanlara ihtiyaç duyan, üst üste istiflenemeyen, ölçü standardı olmadığı için ihtiyaçlar doğrultusunda üretilebilen, bazılarında yan kenarlarda perde kullanılan, yine bazılarında araca ihtiyaç duymaksızın bekleyebilmesi için ayakları olan bir tür konteynerdir. Türkiye’de sadece Omfesa treni ile yurtdışı taşımalarda kullanılabilmektedir. Bkz Omfesa Swapbody.

Tank Konteyner : İng. tank container. Sıvı taşımak üzere üretilmiş tankın, 20 ayak ISO standartlarında bir çerçeve içine sabitlenmiş halidir. Bu sayede farklı büyüklük ve yapıdaki tankın, diğer konteynerler gibi taşınması sağlanır. Avrupa’dan Türkiye’ye yapılan kimyasal taşımalarının çok büyük bir kısmı bunlarla yapılmaktadır. Bkz tank konteyner.

Reklamlar

One thought on “Sık Kullanılan Demiryolu Terimleri

  1. Ağır yük taşıyan TCDD vagonları,neden yıllardır kullanılmaz..Bunlar çok güzel/özel taşımalar yapılırsa kuruma da maddi kazanç sağlar.mesela 25o tonajlı vagonla;gabari ve tünel izin verdiği takdirde;
    jeneratör.loko.reaktör.statör türbin ve çarkı,vagon ,yat..uzun boru,baca gazı kanalı.çimento değirmeni.gemi.ısıtıcı.iş makinası.kazan.kula.kondansör.kolon.kiriş.konteyner.konvertör.konvektör.motor.modül..rotar.sondaj makınası.seperatör.tank.tranvay.trafo.tünel delme makınası.transfarmotor..uçak. vb uzun ağır havaleli yükler taşınabilmektedir..böyle taşımaları karayolu nakliye şirketlerine kaptırmak dmy yönetiminin zaafıdır.Ağır yük taşımalarını tcdd ye kazandırmalıyız.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s