Demiryolları 160 yaşında – Osmanlı dönemi


Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD), 160. yaşını Innotrans’da düzenlediği kokteyl ile kutladı.

TCDD bugünkü ismiyle 1927 yılında kuruldu. Ancak Anadolu’ya demiryolunun girişi, İzmir-Aydın arası demiryolu işletme imtiyazının İngiliz Ottoman Railway Company (ORC) firmasına verilmesiyle başlıyor. TCDD’nin kuruluş tarihi olarak kutladığı da bu tarih.

İşte bu 160 yıllık tarihin Osmanlı döneminin köşe taşları:

1851 – Osmanlı topraklarındaki ilk demiryolu inşaatı İskenderiye-Kahire (211 km) arasında imtiyaz sahibi olan İngilizler tarafından başlatıldı.

1856 – 23 Eylül 1856’da Anadolu’daki ilk demiryolu olacak İzmir-Aydın hattı için İngiliz Ottoman Railway Company (ORC) firmasına imtiyaz verildi. Firma, bu imtiyaz ile hattın her iki yanında 30’ar millik sahada kömür madeni, taş ocağı ve ormanları kullanma hakkı aldı.

İzmir Aydın demiryolu
İzmir Aydın demiryolu. Foto: TCDD

1857 – İzmir-Aydın hattını yapma ve işletme hakkını devralan “İzmir’den Aydın’a Osmanlı Demiryolu” adlı firma, törenle inşaata başladı.

1858 – Alsancak garı açıldı.

Anadolu’da ilk demiryolu

1860 – İzmir-Aydın demiryolunun ilk kesimi hizmete açıldı ve ilk taşıma yapıldı.

1866 – İzmir-Turgutlu hattı, imtiyaz verilen İngiliz Smyrna-Cassaba Railway Company firması tarafından iki seneden kısa bir sürede tamamlanarak hizmete girdi. İzmir-Aydın demiryolu da açıldı. Demiryolunun hizmete girmesiyle İzmir-Aydın arası deve fiyatları 300 kuruştan 100 kuruşa indi.

İlk banliyö

1870 – Şirinyer-Buca arasında ilk banliyö hattı açıldı.

1871 – İstanbul’u Avrupa’ya bağlayacak Rumeli demiryollarının ilk kesiminde (Yedikule-Küçükçekmece) yolcu taşımacılığı başladı. İmtiyaz sahibi Baron Hirsch.

1872 – Osmanlı devleti tarafından İstanbul-Bağdat demiryolunun ilk parçası olarak düşünülen Haydarpaşa-İzmit demiryolunun ilk kesimi (Haydarpaşa-Tuzla) hizmete açıldı.

II. Abdülhamit dönemi demiryolları.svg
By – File:2. Abdülhamit devri demiryolları.JPG, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=20431876

İstanbul İzmit ve Edirne’ye bağlandı

1873 – Haydarpaşa-İzmit ve İstanbul-Edirne demiryolları hizmete girdi.

1874 – Osmanlı devleti tarafından yapılan ve dar hat olarak inşaa edilen Mudanya-Bursa hattı tamamlandı. İşletmesi Chemin de Fer Moudania Brousse şirketine devredildi.

1883 – Mersin-Tarsus-Adana demiryolunun yapımına başlandı. İmtiyaz sahibi Türk-İngiliz-Fransız sermayeli Mersin-Tarsus-Adana Railway (MTA) şirketi.

1886 – Mersin-Tarsus-Adana demiryolu tamamlandı.

Şark Ekspresi İstanbul’da

1888 – İstanbul’un Avrupa’ya demiryolu bağlantısı tamamlandı. Şark Ekspresi (Orient Express) İstanbul’a geldi.

1890 – Sirkeci garı açıldı.

1893 – Haydarpaşa-İzmit hattı Adapazarı-Eskişehir-Polatlı üzerinden Ankara’ya kadar uzatma çalışmaları tamamlandı. İmtiyaz sahibi Deutsche Bank tarafından kurulan Anadolu Osmanlı Şimendifer Kumpanyası.

1894 – Anadolu Osmanlı Şimendifer Kumpanyası tarafından Eskişehir Kütahya hattı hizmete açıldı.

1896 – Eskişehir-Konya hattı tamamlandı. İstanbul-Konya arası 2 güne indi.

1900 – Şam-Medine ve Basra-Kudüs hatlarını içeren “Hicaz Demiryolları”nın yapımına Osmanlı devleti tarafından başlandı.

Anadolu Bağdat’a bağlanıyor

1902 – Konya’yı Adana-Musul-Bağdat üzerinden Basra’ya bağlayacak 2467 km’lik Bağdat demiryolu hattının anlaşması Anadolu Osmanlı Şimendifer Kumpanyası ile yapıldı. Bu imtiyaz daha sonra yeni kurulan Chemins de Fer Imperial Ottomans de Bagdad şirketine devredildi.

1908 – Hicaz Demiryollarında Şam-Medine arası tümüyle tamamlandı.

1912 – Varda köprüsünün inşaatı tamamlandı.

Soda Treni, Varda Köprüsü. Foto: KLN Lojistik ©
Soda Treni, Varda Köprüsü. Foto: KLN Lojistik ©

1918 – Doğu Anadolu’da Ruslar tarafından yapılan 356 km hat Türkiye’ye bırakıldı. Mondros Mütarekesi ile tüm demiryolları İtilaf devletlerinin kontrolüne geçti.

Kaynaklar:

  • Osmanlı’da Ulaşım, Çamlıca Yayınları. Editörler: Prof. Dr. Vahdettin Engin, Ahmet Uçar, Osman Doğan
  • Wikipedia: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
  • Türk Demiryollarının 160 Yılı. Yayınlayan Ulaştırma Bakanlığı ve TCDD.

Kapak Fotoğrafı: TCDD

İlgili Yazılar:
TCDD’de yeni dönem bugün başladı
TCDD’nin Yeni Organizasyon Şeması
TCDD Taşımacılık AŞ’ye Bir Adım Daha

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s